Rouwe stilte …

Het verdriet is zo eenzaam. Rouw is een vreselijk eenzaam proces. Rouw om je kind nog meer. Niemand die dezelfde pijn voelt. Er zijn lotgenoten, met allemaal hun persoonlijke proces, om hun eigen kind. Mijn proces en mijn kind zijn anders. Rouw is individueel, rouw is eenzaam. Rouw is confronteren. Zelfs wanneer je als ouders de rouw samen deelt, is ieders proces uniek. Lotgenoten contact kan helpen. Voor mij was het nog te vroeg om het verdriet van lotgenoten te aanschouwen. Te confronterend, te dicht bij mijn eigen pijn. Toch was de (h)erkenning wel erg prettig.

Een langdurig eenzame reis

In mijn verdriet sta ik alleen. Ik rouw. Al bijna negen maanden. Nog maar negen maanden. En hoe meer tijd er verstrijkt, hoe eenzamer ik mij voel in mijn verdriet. Ik sta alleen. Alleen in mijn doorgaan, alleen in mijn verdriet. Het zit in mij om voor anderen te zorgen. Me druk te maken over anderen tot last zijn. Toch probeer ik steeds weer aan te geven dat ook ik soms hulp nodig ben. Maar ik voel me niet gedragen. Ik bekommer me om anderen hun behoeften en houd mijn verdriet maar voor mezelf. Bang om tot last te zijn, bang om teveel te zijn. Het duurt immers al negen maanden. En ik ben nog steeds hulp nodig. En dit is heel normaal, en negen maanden is niets wanneer het om zo’n diepe rouw gaat. Toch voelt het als te lang voor de buitenwereld.

In het begin van de rouw staan mensen om je heen. Ze komen regelmatig aan. Wanneer het niet gaat en je belt iemand, dan staan ze er. Maar dit houdt men niet vol. Het leven gaat verder, mijn leven ook. En tegelijkertijd staat er een heel groot deel van mijn leven nog altijd stil. De worsteling in het verder gaan blijft. Het is gewoon loeizwaar en dat is ongelofelijk moeilijk om alleen te moeten doen. Ik beschik over een enorme veerkracht en dat helpt mij om het leven weer aan te gaan. Positieve afleiding helpt mij ook. Mijn passies en ambities trekken mij door de dagen heen. Mijn enorm sterke wens voor nog eens moeder mogen zijn. Het zijn de lichtpuntjes waar ik me aan vasthoudt en waarnaar ik toe probeer te werken. Zonder die lichtpuntjes kom ik mijn dagen niet door. Maar het is en blijft verrekte eenzaam.

Wisselende behoeften in rouw

Mijn behoeften wisselen. Ik heb behoefte aan opgepakt worden van de grond wanneer het niet lukt. Ik heb behoefte aan een paar armen om mij heen wanneer ik verdriet heb. Ik heb behoefte aan stilte en even niet hoeven te voldoen. Ik heb behoefte aan alleen zijn. Ik heb behoefte aan samen zijn en leuke dingen doen. Ik heb behoefte aan gezien worden in mijn kracht. Ik heb behoefte aan mogen huilen. Ik heb behoefte aan weer ervaren dat ik het alleen kan. Maar gelijkertijd heb ik ook behoefte aan het niet altijd alleen te hoeven. Ik heb behoefte aan een plek waar ik mijn verdriet kwijt kan. Waar mijn verdriet gezien mag worden. Waar er aandacht is voor mijn verdriet. En ik heb behoefte aan plekken waar ik even niet mijn verdriet hoef te laten zien en afleiding vind.

Behalve bij mijn therapeuten kan ik nergens heen met mijn verdriet. Mijn naaste naasten hebben hun eigen verdriet. Vriendinnen hebben hun eigen problemen, die ze tijdelijk niet bij mij neerlegden en opzij zetten om er voor mij te kunnen zijn. En daar ben ik dankbaar voor. Maar na zoveel maanden moet men ook weer aan zichzelf denken om staande te blijven. En dat is ieders goed recht. Waar kan ik nog terecht met mijn verdriet? Ik kan er niet voor anderen zijn in hun problemen. Omdat ik eerst mezelf moet helpen. Ik moet mezelf oprapen van de grond wanneer het niet lukt, niemand die dat voor mij kan doen. En naast het oppakken van mijn werk, het onderhouden van mijn huishouden, het voor mezelf en mijn dieren blijven zorgen, is dat al meer dan genoeg. Ik kan het niet voor anderen. En zij kunnen het niet voor mij.

En dan? Poeh…. Ja…. En dan….. Dan moeten we het dus allemaal alleen maar met onszelf doen. Jammer eigenlijk he? We zouden elkaar moeten kunnen dragen. Maar mijn eigen verdriet is veel te groot. En niemand om mij heen kan hier een stukje van meedragen. Mijn eigen schouders zijn de enige plek waar het op rust. En die kunnen niet ook dat van anderen erbij aan. Zouden mijn schouders soms verlicht worden, dan zou ik ook weer een stukje voor anderen kunnen dragen. Maar zolang mijn schouders al teveel tillen, kan ik het ook niet voor een ander.

Egoïsme in zelfzorg

Lange tijd voelde ik mij enorm egoïstisch hierover. Ik deed erg mijn best om terug te geven wat naasten mij boden in de eerste periode van rouw. En ging daar zelf aan onderdoor. Vooral toen diezelfde naasten zich vervolgens begonnen terug te trekken, omdat zij op zichzelf moesten focussen en mij op de grond achterlieten met de boodschap “Ik kan het even niet, moet voor mezelf zorgen”.
Inmiddels heeft dat gegeven mij nog egoïstischer gemaakt. Niemand zorgt voor mij behalve ikzelf. Dus ik ook voor niemand anders. Ben ik druk met mezelf oprapen? Dan heb ik geen tijd voor jou. Is dat hard? Ja, misschien wel. Maar het is ook keihard nodig. Het is nodig om egoïstisch te zijn in rouw. En het mag! Het is echt nodig om in de eerste plaats voor jezelf te zorgen.

Het is geen bitterheid die ik voel, ook geen afgunst, misgunst, rancune, niets van dat alles. Ik schrijf dit ook niet om nu een vinger te wijzen naar naasten die er niet zijn. Voor onszelf zorgen is een eerste levensbehoefte. Pas wanneer we eerst goed voor onszelf zorgen, kunnen we ook voor anderen zorgen. We kunnen alleen onszelf datgene geven dat we nodig zijn, een ander kan dat niet voor ons doen. Desalniettemin is af en toe die sterke schouder die een beetje van je verdriet voor je draagt erg belangrijk. En die ben ik dan ook maar voor mezelf. Op advies van mijn rouwtherapeute (met wie ik toch ook over dit onderwerp praat), geef ik mezelf de schouder en compassie die ik nodig ben in mijn verdriet. Laats ben ik in al mijn verdriet voor de spiegel gaan zitten, deed ik niets anders dan mijn verdrietige spiegelbeeld aankijken en voelde ik diepe compassie voor de vrouw tegenover mij. Ik sloot mijn ogen en verbond me met mezelf. Zo kon ik mezelf precies de compassie geven die ik nodig was op dat moment. En dat is best een helende ervaring kan ik vertellen. In al mijn eenzaamheid in mijn verdriet, was ik ineens even niet meer alleen, maar samen met mezelf. En dat was heel bijzonder om te voelen.

Oefening om jezelf te dragen in je rouw

Ik zal niet beweren dat het voor jou ook werkt, want jouw proces is ook uniek. Maar je zou het zeker eens kunnen proberen!

Alles wat je hoeft te doen is voor de spiegel te gaan zitten en je eigen verdriet aankijken. Kijk jezelf aan, je hoeft niets te zeggen, maar het mag wel. Alles is goed. Doe datgene wat natuurlijk komt. Voel wat je voelt, laat het er zijn en kijk jezelf aan. Observeer jezelf met je verdriet (of andere emoties) in de spiegel, voel de empathie voor jezelf. Laat zijn wat er is, zonder oordeel. Wanneer je daar drang toe voelt, kijk even weg, naar de grond, of sluit je ogen. Om jezelf vervolgens weer aan te kijken. Alles is goed, blijf zonder oordeel bij jezelf, kijk jezelf aan en voel wat gevoeld mag worden. Of dat nou empathie, compassie, meelij, zelfmeelij, liefde, woede of welke andere emotie dan ook is. Het maakt niet uit. Je hoeft ook niet te duiden wat je voelt. Voel wat er is, ook als dat niets is.

En wanneer je daar aan toe bent: spreek de woorden die je nodig bent te horen. Woorden van troost, woorden van begrip, woorden van aanmoediging, woorden van medeleven, wat het ook mag zijn. Vertel tegen jezelf hetgeen dat jezelf nodig is. “Wat is het zwaar he. Je doet het zo goed. Laat het er maar zijn. Het mag er zijn. Laat het er maar uit. Je doet het zo goed. Ik hou van jou, ook met je verdriet. Het is ook verdomde eenzaam. Het is oké. Er schuilt kracht in je emoties. Je bent zo sterk het te laten zien. Je kunt dit. Rouw is zwaar, maar je kunt dit. Je doet het zo goed. Je mag rouwen. Je mag verdriet voelen. Je mag je boos voelen. Je mag je eenzaam voelen. Je mag verder gaan. Je mag je schuldig voelen. Je mag je vrij voelen. Je mag je ….. voelen. Je doet het zo goed. Laat het er maar zijn. Ik hou van je en ik ben er voor je.” En zo kan ik nog meer voorbeelden bedenken van wat je tegen jezelf kunt zeggen. Zeg ze hardop of in gedachten. Zeg datgene dat jij nodig bent om je gesteund te voelen en steun op die manier jezelf.

Sluit je ogen, verbind je met je spiegelbeeld. Geef jezelf een knuffel als je daar behoefte aan hebt. Of houd je eigen handen vast. Kijk jezelf aan in gedachten. Voel wat je voelt. Het is goed. Blijf zo lang je wilt hier, met gesloten ogen, bij jezelf.

Bedank jezelf, open je ogen en voel hoe je je voelt.

Rouw is en blijft een eenzaam proces. En dat is zwaar. Het maakt niet uit hoeveel mensen je wel of niet om je heen hebt staan, het blijft eenzaam. Heb je meer mensen om je heen staan, die het aan blijven kijken en je blijven dragen, dan kan het een heel stuk makkelijker worden. Maar niet iedereen is gezegend met een dergelijk netwerk. Ze zijn wel te vinden, maar in tijden van rouw is nieuwe diepgaande contacten leggen soms best moeilijk. Je moet je kwetsbaar opstellen en (gelukkig maar) zijn er maar weinig mensen die de dood van zo dichtbij en zo intens in de ogen hebben gekeken als jij. Niet iedereen kan hiermee omgaan, kan het belang van er zo diepgaand voor iemand zijn aan. Maar weinigen bevatten wat het verlies van een kind daadwerkelijk met een mens doet. Gelukkig is positieve afleiding ook soms nodig en daar zijn de meeste mensen wel goed in. Want positief zijn, leuke dingen doen en je eigen slingers op hangen, dat leren we al van kinds af aan.