🕊️ Over hoe rouw blijft bewegen, hoe herinneringen veranderen en hoe liefde altijd een nieuwe vorm vindt.
Rouw is nooit stilstaand, het beweegt mee met het leven. In de weken na de eerste sterfdag van mijn zoon merk ik hoe herinneringen, gevoelens en verbinding blijven verschuiven. Soms voelt het alsof ik hem kwijtraak, soms juist alsof hij dichterbij komt dan ooit. In dit schrijven neem ik je mee in de nieuwe lagen van mijn rouw: het koesteren van herinneringen, het herontdekken van mijn moederschap, en het bijzondere gevoel van thuiskomen — in huis, in herinnering en in liefde.
Een nieuwe fase in mijn rouw
Op 22 september schreef ik over de eerste sterfdag, over hoe tijdsbesef zo anders verloopt in rouw en hoe het gevoel van herinneringen verandert naarmate de tijd vordert. Inmiddels zijn we zes weken verder, en in die weken heeft er veel bewogen in mij. Van het integreren van de vierde rouwtaak tot het opnieuw voelen van warmte in herinneringen, maar ook het ervaren van afstand, spirituele boodschappen en uiteindelijk — thuiskomen in nabijheid.
Voor de eerste sterfdag van mijn zoon ben ik vertrokken naar Domburg. Daar schreef ik de laatste blog. Hoe ik daar ervoer dat de herinneringen daar dit jaar minder beladen voelden en hoe ik me echt kon baden in de mooie herinneringen. Het verdriet en gemis overschaduwde die herinneringen niet meer, maar stonden ernaast. De herinneringen brachten juist een warme glimlach op mijn gemis, een gevoel van dankbaarheid voor alles wat ik met Jayden mocht meemaken. Daar besefte ik mij pas echt wat die vierde rouwtaak (opnieuw leren genieten van het leven) inhoudt. Bij die rouwtaak hoort namelijk ook het in leven houden van de herinneringen. Naargelang de rouw vordert zul je merken dat herinneringen anders gaan voelen. In het begin kon ik bij iedere herinnering enkel maar huilen van gemis. Iedere herinnering was beladen met het “nooit meer”. Nu voelen ze warmer. Er is nog steeds het gemis, maar de herinneringen zelf vullen mijn hart met de liefde die tussen ons leefde. De liefde die nooit zal verdwijnen.
Samen herdenken op de begraafplaats
Om de herinneringen verder in leven te houden, nodigde ik voor de begraafdag een aantal naasten uit om samen de begraafplaats te bezoeken. Op de dag van de uitvaart zelf wilde ik alles klein houden, niet teveel mensen, alleen de directe betrokken familie en mijn dichtstbij staande vriendinnen. Anderen waren die dag verzocht om erehagen te vormen op locaties langs de uitvaartroute en daar was het druk, al heb ik geen gezichten gezien.
Op de eerste begraafdag, 28 september 2025, waren er ook ouders van vriendjes en vriendinnetjes van Jayden bij. En ook de vriendinnetjes zelf. Ik nodigde ze uit, nadat zij zelf afgelopen jaar toch meerdere keren contact hadden gezocht. Voor mij voelde het altijd als belastend. Ik weet nooit goed of ik mensen die zo verderaf staan van mij wel moet betrekken bij mijn rouw. Mijn connectie met die ouders ging altijd over de kinderen en nu Jayden er niet meer is, is die connectie weg. Een jaar voor zijn overlijden verdween dat contact eigenlijk al. Dus vond ik het ook moeilijk om dat weer te hernieuwen. Ik hield dat dus zelf wat af. Maar besloot nu toch de uitnodiging te versturen, juist omdat zij toch steeds te kennen gaven ook met mijn verlies bezig te zijn. En deze mensen hebben ook heel wat herinneringen met Jayden meegemaakt, al hebben ze hem in zijn ziekte niet meer gekend.
Op de begraafplaats kwamen we samen. Ik had van te voren een brief geschreven, aan Jayden, om voor te lezen. Met als afsluiter een anekdote van één herinnering die echt een lach op mijn gezicht tovert. Een heel grappig moment, wat echt weerspiegelt hoe Jayden was. Alle genodigden had ik gevraagd om ook één zo’n herinnering mee te nemen om te delen. Met een kaarsje om aan te steken bij zijn graf.
Het werd een warme bijeenkomst vol verhalen, glimlachen en tranen. Sommige herinneringen kende ik niet eens. Het raakte me diep om te ervaren hoe hij niet alleen in mijn hart voortleeft, maar ook in dat van anderen. Nu er geen nieuwe herinneringen meer bijkomen, houden juist die gedeelde verhalen hem in leven.
Het kwijtraken van het mama-gevoel
Tegelijk met die zachtere herinneringen kwam er ook een nieuw verdriet. Ik begon te merken hoe ik steeds minder bij het gevoel kan komen dat hoort bij mama zijn: die warme, zorgzame nabijheid.
Dat gevoel van die onbreekbare band, van die onvoorwaardelijke liefde in fysieke uiting, dat gevoel raakt steeds verder bij mij vandaan. Misschien hoort dat bij de rouw, misschien bij het feit dat ik in het fysieke leven geen moeder meer bén. Ik weet het nog niet helemaal.
Men zegt wel eens dat de stem van een persoon het eerste is dat je vergeet wanneer iemand overlijdt. Nou, die ben ik nog niet vergeten. Ook al is het inmiddels twee jaar geleden dat ik die heb gehoord. De kletspraatjes van Jayden kan ik me nog altijd heel helder voor de geest halen. Hetgeen dat ik wel vergeet is het geluid van zijn lach. Die heb ik ook al twee jaar niet meer gehoord. Ik moet echt een filmpje kijken om te herinneren hoe hij klonk wanneer hij zo moest lachen als hij altijd kon. De beelden zie ik zo voor me, zijn gezicht, zijn hele lichaamstaal, zijn glunderogen. Heel zijn wezen wanneer hij de slappe lach had staat nog helder op mijn netvliezen gebrand. Maar het geluid dat daarbij hoort, dat raak ik kwijt. Net zoals het gevoel dat hoort bij zijn mama zijn.
De leegte en het nieuwe leven dat ontstaat
Terwijl ik daar de afgelopen maand vaak over schreef – in mijn journal schrijf ik altijd gericht aan Jayden – voelde ik de leegte die daarbij hoort ook immens. Over hoe leeg het leven voor mij voelt zonder hem om voor te zorgen. Zonder hem om mee thuis te komen. Zonder hem om de dagen mee te starten en af te sluiten. Het laat echt een gat in leven achter. Ondanks dat ik inmiddels redelijk op weg ben in het opnieuw oppakken van mijn leven.
Inmiddels geef ik 15 uur per week weer les, heb ik alle voorbereidingen voor de uitbreiding naar franchise klaar en ben ik net gestart met de werving. Ik heb veel nieuwe contacten opgedaan of oude contacten nieuw leven ingeblazen. In die contacten ontdek ik veel meer diepgang, waar ik ontzettend dankbaar voor en blij mee ben. Ik probeer regelmatig iets leuks te doen, waar ik dan ook echt wel weer van kan genieten in dat moment. Samen met een alleenstaande man ben ik bezig met plannen voor een tweede kinderwens, in co-ouderschap zonder relatie. En die plannen beginnen nu ook echt in een gevorderd stadium te geraken, waarbij hopelijk binnen aanzienbare tijd de eerste poging gedaan zal gaan worden.
Ik heb een mega zoektocht naar mezelf doorgewerkt dit afgelopen jaar, waarbij ik meer en meer heb gevonden wie ik ben. Waarbij ik meer en meer leer om mezelf uit te leven in plaats van mezelf aan te passen aan wat de ander wil dat ik ben. En daar ben ik echt heel blij mee. Mijn innerlijke kind heb ik veel aandacht geschonken en is mogen opgroeien om te integreren in wie ik nu ben. Al met al, heb ik dus heel veel aandacht gegeven aan mijn rouwverwerking en ben ik gestart aan het volgende boek van mijn leven.
Maar ondanks dat alles, blijft de leegte nog altijd erg voelbaar. En dat is misschien ook helemaal niet zo gek, want wat is nou een jaar wanneer we het hebben over rouwen om je kind?!
De weken rondom zijn sterfdag en begraafdag, schreef ik ook veel in mijn journal over hoe ik soms zou wensen dat Jayden mij kon vertellen hoe het nu met hem gaat, waar hij is, hoe het zielsleven is, wat hij doet, hoe hij zich voelt, etc. En hoezeer ik hem mis, contact met hem mis. Ik ben er namelijk wel van overtuigd dat hij als ziel er wel nog is. Of het daadwerkelijk zo is, geen idee. Misschien is het iets dat je als rouwouder gaat ervaren omdat je het nodig bent om door te kunnen leven. En misschien is dat voor jou wel weer heel anders juist. Onder lotgenoten die ik soms ontmoet in vereniging OOK (Ouders Overleden Kind) hoor ik wel regelmatig toch ook een soortgelijke ervaring als ik. Wat jij ook ervaart, het is goed. Het zal zijn wat jij nodig bent.
Een bijzonder gebaar als boodschap
Wat ik dan wel heel bijzonder vind, is dat ik tien dagen na de begraafdag een WhatsApp ontving van een moeder die ik in 2023 ontmoette in het epilepsiecentrum waar Jayden toen was opgenomen. Haar dochter werd ook opgenomen in de laatste week dat wij er waren. We hebben elkaar dus niet heel veel gesproken toen, maar toch is contact daar vaak direct een connectie omdat je zo in hetzelfde schuitje zit. Sinds de opname hebben we eigenlijk nooit veel contact onderhouden, af en toe een appje heen en weer, maar meer niet echt.
In haar bericht vroeg ze mij naar een boek dat zij had gelezen, namelijk “Ik ben er gewoon nog” van Nicolette Dijkstra. En ze vroeg mijn adres. We berichtten even wat heen en weer en dat was het. Een paar dagen later lag er een pakje in de brievenbus. Met een armbandje, ontworpen door Paulie Pocket voor de actie van Moeders voor Metakids. Ik vond dit zo een bijzonder mooi gebaar, juist omdat wij eigenlijk nooit veel contact hebben onderhouden. Juist omdat het ook nog eens voor Metakids was. En dat iemand die eigenlijk best ver van je af staat dan de moeite neemt om zo’n gebaar te maken, uit het niets. Dat vond ik hartverwarmend en deed me echt heel erg goed.
Pas een week later landde dat gebaar in mijn lijf. Al schrijvend in mijn journal kwam de boodschap ervan binnen. Zo werkt dat bij mij, soms duurt het even voordat ik doorheb wat er eigenlijk gebeurt. Al schrijvend over iets kunnen er dan zo ineens allerlei inzichten bovenkomen. En zo ook toen. Ik schreef over het armbandje en hoe lief ik dat vond. Over het armbandje met de twee vlinders, één groot en één klein. Ze symboliseren de sterke band tussen moeder en kind. Ze kruisen hun vleugels en blijven voor altijd verbonden. De vlinder staat al eeuwen symbool voor hoop en transformatie.
Onvoorwaardelijke liefde, kwetsbaarheid en de onbreekbare band tussen moeder en kind: dát is waar dit sieraad voor staat. En al schrijvend daarover, landde het. De ontvangst van dat armbandje, samen met de boektitel “Ik ben er gewoon nog”. In een periode waarin ik enorm worstelde met het kwijtraken van het gevoel van Jaydens mama zijn. In een periode waarin ik zo vaak aan hem schreef hoe ik hem mis, hoe ver weg hij voelt en hoe ik zou wensen dat ik ooit weer contact met hem zou kunnen hebben. En dat hij mij kon vertellen hoe het met hem gaat, daar in het zielenleven.
Een duidelijkere boodschap had ik niet kunnen ontvangen. Alsof Jayden me wilde zeggen: “Mama, onze band is er nog steeds.”
Voor het eerst weer thuis
En sindsdien vindt er weer een nieuwe verschuiving plaats. Vorig weekend zat ik ’s avonds op de bank met mijn kop thee de dag te overdenken, wat starend over de salontafels heen kijkend. En ineens was het daar. Voor het eerst. Voor het eerst sinds Jayden overleed, voelde ik zijn herinnering in dit huis.
Een kleine acht maanden voordat hij overleed verhuisden wij naar dit huis, vanwege zijn acute rolstoelgebondenheid. Dit huis dat nu mijn thuis is. Maar nooit het huis is geweest waar Jayden zijn fysieke ruimte innam. Hij is niet hier opgegroeid. Hij heeft hier niet gespeeld, gelachen, gestoeid, rondgerend, etc. Dit is het huis van de zorg, van het afscheid, van zijn laatste levensfase, van de laatste maanden samen en van zijn dood.
Maar voor het eerst voel ik nu ook die mooie herinneringen in dit huis. Niet door het huis, maar door het meubilair. Dat is namelijk niet veranderd in de verhuizing en staat hier zelfs in een ietwat zelfde opstelling! Ineens zag ik hoe hij zo vaak op de groene olifant zat, hoe hij zijn kaartspelletjes over de tafeltjes uitstalde, hoe hij lekker in het hoekje van de bank lag te chillen met een filmpje na een lange schooldag of hoe hij op het puntje van de bank open en neer sprong van de spanning in zijn Mario games op de Nintendo. Of hoe hij stijf tegen mij aankroop onder het dekentje. Of zijn letterboekje zat te lezen. Eindelijk voelt hij “thuis” in dit huis.
Allerzielen en een Happy Meal
Vandaag op 2 november is het Allerzielen. Een dag waarop alle overledenen worden herdacht. Ik ben eind van deze middag naar de begraafplaats gegaan. Zoals ik eigenlijk alle zondagen doe op wisselende tijdstippen. Soms sta ik bij het graf en heb ik geen idee wat ik er doe. Dat vind ik altijd moeilijk om mee om te gaan. Soms sta ik bij het graf en wil ik er niet weg. Soms sta ik bij het graf en ervaar ik er heel veel rust. Wat ik daar ervaar wisselt van keer op keer. Vandaag stond ik er weer met geen idee.
Ik maakte het graf weer even netjes, al was daar weinig voor te doen. Zette wat nieuwe bloemetjes in het vaasje, Jayden hield van plukbloemen. En stak een nieuw kaarsje aan in zijn vuurtoren. En daar stond ik weer, stil, geen idee wat te zeggen. Dus begon ik maar met zeggen dat ik geen idee had wat ik moest zeggen. Daar kwam het: een betoog over hoe zwaar ik het soms allemaal vind om maar door te blijven gaan alleen. Hoe ik zou wensen dat er een periode zou komen waarin alles gewoon even mee zou zitten, dat ik even niet zo hard hoefde te werken om het hoofd boven water te houden. Het zou zo fijn zijn als dingen eens wat minder moeizaam lopen, gewoon even met de flow stromen zoals ik het bedacht heb. En zo ging mijn betoog nog even verder, totdat er tranen begonnen te stromen.
Hè hè, daar was mijn rouw! De volle golf. Die golf die al een paar dagen weer aan het opbouwen was. Die al een paar dagen onder de oppervlakte rommelde, maar nog geen ruimte vond om boven te komen. Daar was hij dan. En daar heb ik een half uur lekker staan janken op de begraafplaats. En toen ik de auto instapte nog even opnieuw. Omdat ik ineens bewust was van die lege plek naast mij op de bijrijdersplaats. Die lege plek waar Jayden altijd zat, wanneer we aan het eind van de dag samen weer lekker naar huis toe gingen. Die lege plek die nu iedere dag opnieuw mij alleen naar huis laat gaan. De eerste rouwtaak dient weer aan, om op de volgende diepere laag te doorwerken.
Onderweg naar huis besloot ik langs de Mac Donalds te rijden. Ik had geen zin meer om nog eten klaar te maken. En in de Mac Drive nam ik ook een Happy Meal erbij mee. Voor Jayden. Iets dat ik ook al twee jaar niet meer besteld heb, maar wat zijn favoriete maaltje was. Frietjes met fritessaus, cheeseburger met mayo, appeltjes en een fristi. In de mama weekenden op zondag, aten wij Mac Donalds. Of zoals wij zeiden: “Maccie Do”. Eenmaal thuis serveerde ik zijn Happy Meal op zijn bord, op de witte salontafel waar hij dan altijd aan zat. Ernaast zat ik zelf op de bank met mijn menuutje. In stilte dineren.
Heel gek eigenlijk, maar dit was een bijzondere ervaring. Ik las erover toen ik online zocht naar rituelen om met Samhain of Allerzielen te kunnen doen. “Dineren met overledenen” noemden ze het. In de oude culturen dekte men rond deze tijd altijd een extra bordje eten en drinken voor de overledenen aan tafel. Men geloofde dat Samhain (Halloween, dag van de doden) de dag was die de periode inluidde waarin zielen van overledenen weer “thuis” kwamen, om samen met de nog levenden de donkere dagen van de herfst en winter door te brengen. Ik had erover gelezen, maar niets mee gedaan. Wat ik wel had gedaan is vanaf Samhain iedere avond een kaars in het raam zetten. Die zou volgens de oude geloven de weg naar huis verlichten. Wel een mooie gedachte vond ikzelf.
Enfin, het bordje met de Happy Meal staat op tafel, de fristi ernaast. En het cadeautje pakte ik uit. Het is een plastic speelfiguurtje van een giraffe. Mét engelenvleugels…. Ik zit dus al etend te kijken naar deze setting. En daar is het weer. Hij voelt hier aanwezig. Even voel ik de warmte, de onvoorwaardelijke liefde, de onbreekbare band, het moederschap dat ik al die jaren met hem leefde. Hij voelt thuis. Het voelt hier eindelijk echt als “ons” thuis, niet langer alleen mijn thuis. Of hij er ook is? Ik weet het niet. Maar het huis voelt even heel warm, rijk, gevuld en liefdevol aan. Op een manier die ik nog niet eerder sinds zijn dood zo heb ervaren. Of dat komt door de herinneringen of de tijd van het jaar of een spirituele belevenis is, ik heb geen idee. Maar ik ben blij met het gevoel.
De golven van rouw blijven komen
Een hele boel verschuivingen dus weer in de rouw in eigenlijk maar een korte tijd van zes weken. Al is die zes weken wel weer een lange tijd waarin ik hier niet heb geschreven. Samengevat kan ik dus vertellen dat de rouw steeds weer anders kan aanvoelen.
Na een periode van slecht bij mijn gevoel kunnen komen en een paar maanden steeds meer afstand voelen naar Jayden, kwam er ook het kunnen baden in mooie herinneringen die niet meer overschaduwd werden. Tegelijkertijd met dat besef groeide er een stukje gevoelswereld wat ik kwijt leek te raken. Maar ineens komt dat ook weer terug. Ik hoef dus niet bang te zijn om dat definiet kwijt te raken.
Het kan zijn dat je periodes ervaart waarin herinneringen of gevoelens mijlenver weg lijken. Misschien is dat even nodig in je rouw. Of misschien heb je er gewoon even geen ruimte voor. Het kan ook zo weer terugkomen in de stilte. Die warmte van de onbreekbare band tussen ouder en kind gaat echt nooit verloren. Ik was er bang voor, dat ik die band kwijtraakte. Ik dacht dat ik het vergat, omdat ik er niet meer bij kon komen. Maar het is er nog. Het begint alleen een andere vorm te krijgen. Het transformeert, zoals alles transformeert in rouw.
Rouw blijft zich bewegen. Soms voel ik afstand, soms juist nabijheid. Soms lijkt het alsof ik iets verlies, maar later komt het in een andere vorm terug. Die warmte van de band tussen ouder en kind, die blijft. Ze verandert, maar verdwijnt nooit.
Kleine rituelen, grote betekenis
Voor bijzondere dagen zoals sterfdag, Allerzielen of Wereldlichtjesdag helpt het om iets kleins te doen. Een kaarsje, een wandeling, een brief, een lied. Een manier om er bij stil te staan, aandacht te geven, te herdenken. Het hoeft niet groot te zijn, niet gepland, niet perfect. Volg wat goed voelt. Elk ritueel dat uit liefde komt, is waardevol. En als je niets wilt is dat ook oké.
Voor mezelf merk ik vaak dat ik vooral mijn gevoel volg in het laatste moment. Het vorm zich vanzelf. Soms plan ik iets, maar wil ik het toch anders. Soms plan ik niets en doe ik ineens toch iets. Alles is goed, zolang het maar goed voelt. En voelt het niet goed, dan doe je het niet of de volgende keer anders.
Tot slot
Het in leven houden van herinneringen is een mooie taak wanneer de schaduw lichter wordt. Wees niet bang om anderen erbij te betrekken, vaak willen mensen juist graag delen. Je kind heeft zóveel levens geraakt. Door herinneringen te blijven delen, laat je zijn of haar liefde verder stromen. Dat is misschien wel de mooiste nalatenschap die er is.
Rouw kent geen eindpunt. Ze verandert van kleur, van vorm, van intensiteit. Soms is ze zwaar, soms zacht.
Maar de liefde blijft. Altijd. Alleen de vorm verandert.
En daarin mag ik telkens opnieuw thuiskomen — bij Jayden, bij de herinneringen, en bij mezelf.
Rouwe stilte ... 